Tuinplant gras: siergrassen kiezen, planten en verzorgen

Als je zoekt naar een tuinplant gras, wil je waarschijnlijk weten welke grasachtige plant het best past bij jouw plek, en hoe je hem neerzet zonder dat je er later spijt van krijgt. Het goede nieuws: siergrassen zijn verrassend eenvoudig te houden, mits je de juiste soort kiest voor de juiste plek. Ze geven je tuin structuur, beweging en een natuurlijke uitstraling, het hele jaar door. Maar er is wel een belangrijk onderscheid te maken dat veel mensen overslaan.

Gras als gazon of als tuinplant: dat zijn echt twee verschillende keuzes

Wanneer mensen 'gras' zeggen, bedoelen ze soms een gazon en soms een grasachtige tuinplant (siergras). Dat klinkt logisch, maar de twee hebben weinig met elkaar gemeen als het gaat om aanplant, onderhoud en verwachting. Een gazon is een aaneengesloten grasveld dat je regelmatig maait, wekelijks water geeft en regelmatig nabehandelt met verticuteren en bijzaaien. Siergrassen zijn vaste planten die je één keer neerzet, een beetje aandacht geeft in het eerste jaar, en daarna grotendeels zichzelf redden.

Een gazon vraagt om een heel andere aanpak dan een border met siergrassen. Bij een gazon speel je constant in op de groei van het grasmat: bijzaaien in kale plekken, onkruid weghalen dat mee-opschiet na het zaaien, en het vochtig houden. Siergrassen staan los in de grond als individuele pollen en je snijdt ze één keer per jaar terug. Als je op deze site informatie zoekt over een gazon aanleggen of onderhouden, lees dan verder in de artikelen over grasmatten, graszoden leggen en gazons egaliseren. Gaat het je om losse grasplanten als tuindecoratie? Dan is dit artikel precies voor jou.

Welk siergras past bij jouw tuin?

De belangrijkste vraag bij het kiezen van een siergras is: wat doet mijn tuin met licht, vocht en ruimte? Kies je de verkeerde soort voor de plek, dan groeit hij slecht, wordt hij lelijk of verspreidt hij zich te ver. Hieronder staan de meest gebruikte siergrassen per situatie, met wat je in de praktijk mag verwachten.

Volle zon en droge grond

Festuca glauca (blauw zwenkgras) is hier de klassieker. Het groeit in kleine, ronde pollen van zo'n 20 tot 30 centimeter hoog en blijft compact, wat het ideaal maakt voor kleine tuinen of als bodembedekker langs een pad. Het blauwe kleur geeft het een apart effect, zeker in een grindtuin of tussen stenen. Het houdt van droge, goed doorlatende grond en heeft een hekel aan natte voeten.

Pennisetum alopecuroides (lampenpoetsersgras) is een mooie keuze als je iets groters wilt. Deze groeit uit tot zo'n 75 tot 100 centimeter hoog en 45 tot 60 centimeter breed, met sierlijke pluimen in de herfst. Zet hem in de volle zon op een niet te zware, goed doorlatende grond. Hij doet het ook prima in een border met vaste planten.

Schaduw en halfschaduw

Carex (zegge) is de meest veelzijdige keuze voor plekken met weinig zon. Er zijn tientallen soorten, van compact tot bredere pollen, in groen, gestreept of bronskleurig blad. Carex is ook wintergroen, wat betekent dat hij het hele jaar structuur geeft. Hakonechloa macra is een andere uitstekende keuze voor halfschaduw: hij groeit tot zo'n 30 centimeter en heeft een watervalend, sierlijk uiterlijk. Beide soorten doen het goed onder bomen of langs een noordgevel waar andere planten het moeilijk hebben.

Vochtige of natte plekken

Sommige siergrassen verdragen vochtiger bodems, zoals bepaalde Carex-soorten en Miscanthus sinensis. Miscanthus is een forse plant die tot 150 à 200 centimeter kan groeien en prachtige pluimen geeft in het najaar. Let op: niet alle siergrassen tolereren natte voeten. Festuca glauca en Pennisetum bijvoorbeeld absoluut niet. Zorg altijd voor voldoende waterafvoer als je twijfelt over de vochthuishouding van je bodem.

Vandaag aanplanten: zo doe je het goed

De beste tijd om siergrassen te planten is het voorjaar, maar in juli kun je ook prima aan de slag als je het goed aanpakt. Het is warm, dus het eerste watergeefmoment is extra belangrijk. Hier is wat je stap voor stap doet.

1. Grond voorbereiden: Spit de grond om op de plantplek en verwijder onkruid inclusief de wortels. Voeg bij zware kleigrond wat zand of compost toe om de waterafvoer te verbeteren. Siergrassen houden over het algemeen niet van natte voeten, dus drainage is het fundament.
2. Plantafstand bepalen: Kleine soorten zoals Festuca glauca plant je op ongeveer 20 tot 30 centimeter afstand. Middelgrote soorten zoals Hakonechloa macra op 30 tot 40 centimeter. Grote soorten zoals Miscanthus of Pennisetum op 50 tot 75 centimeter. Laat de pollen ruimte om uit te groeien.
3. Planten zetten: Graaf een kuil die minstens zo groot is als de pot. Zet de plant erin zodat de bovenkant van de kluit gelijk staat met het maaiveld. Niet te diep, niet te hoog.
4. Flink opstartwater geven: Geef na het verplanten direct veel water. In de eerste weken, zeker bij warm zomerweer in juli, geef je wekelijks ruim water totdat de plant goed aangeslagen is. Laat de grond niet uitdrogen in die periode.
5. Mulch aanbrengen: Dek de grond rondom de plant af met een laag organisch mulch van 5 tot 10 centimeter (houtsnippers, schors of compost). Dat houdt vocht vast, remt onkruid en verbetert de bodemstructuur op termijn. Let op: leg de mulch niet direct tegen de stengelbasis aan.

Worteldoek kun je overwegen bij grote borders, maar weet dat kunststof worteldoek later lastig te verwijderen kan zijn en soms plastic sliertjes verspreidt als het verweerd raakt. Karton of organisch doek is een betere keuze die na verloop van tijd composteert. Zorg wel dat wortels vrij kunnen verspreiden: siergras heeft ruimte nodig onder de grond.

Onderhoud door het jaar: wat wanneer

Siergrassen zijn laaghoudbaar, maar ze vragen wel de juiste zorg op het juiste moment. De meeste ellende (lelijke pollen, dode kern, slechte groei) ontstaat door te vroeg of te laat snoeien, of helemaal niet snoeien.

Winter: laat staan, bewust

Niet-wintergroene siergrassen zoals Pennisetum en Miscanthus laat je in de herfst gewoon staan. De droge pluimen en halmen geven je tuin winterse structuur en bieden bescherming aan insecten en vogels. Knip in het najaar alleen de bloemstengels af als je dat netter vindt, maar laat de bladeren en halmen als winterbescherming voor de plant zelf staan.

Voorjaar: terugknippen (februari-maart)

blank" rel="noopener noreferrer">Eind februari of begin maart is het moment om niet-wintergroene siergrassen terug te knippen. Knip ze tot ongeveer 5 tot 10 centimeter boven de grond. Gebruik een scherpe snoeischaar of een takkenschaar bij grotere pollen. Bind de pol eventueel samen met een touw voor je knipt, zodat je niet alles los hoeft op te vegen. blank" rel="noopener noreferrer">Wintergroene soorten zoals Carex en Festuca knip je niet kaal terug: verwijder alleen de dode en bruine bladeren in het voorjaar. Als je een tuin hebt met veel gras en borders wisselen elkaar af, is deze snoeitijd ook het perfecte moment om de grenzen tussen border en gazon opnieuw strak te zetten.

Voorjaar en zomer: bemesten en water

Geef siergrassen in het voorjaar een keer een langzaamwerkende organische meststof. Dat is in de meeste gevallen voldoende voor het hele seizoen. Siergrassen hebben geen intensieve voeding nodig: te veel stikstof geeft een weelderige maar slappe, neervallende groei. Water geven doe je in het eerste groeiseizoen wekelijks. Directplant geeft voor siergrassen in hun borderpakket als plant- en opstartadvies om bij aanplant en tijdens het eerste groeiseizoen wekelijks ruim water te geven wekelijks water in het eerste groeiseizoen. Daarna zijn de meeste siergrassen behoorlijk droogtebestendig, zeker Festuca en Pennisetum. In extreem droge zomers (zoals we die in Nederland steeds vaker hebben) geef je ook gevestigde planten een keer water per week.

Pollen leeghalen als de kern verdort

Bij grotere siergrassen zoals Miscanthus of oudere Pennisetum-pollen zie je na een aantal jaar dat de kern van de pol afsterft en er een kale plek in het midden ontstaat. Dan is het tijd om de pol op te graven, te splitsen en de buitenste, gezonde delen opnieuw te planten. Doe dit in het voorjaar, vlak na het terugknippen. Het geeft de plant een nieuwe impuls en je hebt er meteen een extra exemplaar bij.

Spreiding en grenzen: hoe voorkom je dat gras overneemt

Sommige siergrassen kunnen zich flink uitzaaien of uitlopen als je niet oplet. Miscanthus-soorten kunnen in warme zomers veel zaad produceren; Phalaris arundinacea (rietgras) staat berucht om zijn uitlopers die zich via de grond verspreiden. Hier zijn een paar praktische manieren om controle te houden.

• Kies polvormende soorten: Festuca glauca, Hakonechloa macra en Pennisetum blijven nette pollen zonder agressieve uitlopers. Dit zijn de veiligste keuzes voor een kleine tuin.
• Verwijder bloempluimen op tijd: Wil je niet dat een soort zich uitzaait, knip dan de bloeiende pluimen af voordat het zaad rijp is. Dat is eind zomer, meestal augustus-september.
• Gebruik een grondkerend randje: Bij soorten met uitlopers (zoals bepaalde Carex of Phalaris) kun je een kunststof of cortenstalen borderrand ingraven op zo'n 20 centimeter diepte. Dat houdt de wortels binnen de grenzen.
• Mulch helpt indirect: Een dikke laag mulch van 5 tot 10 centimeter rondom de plant remt de kieming van gevallen zaad en geeft jou meer tijd om onkruid en ongewenste zaailingen weg te trekken voordat ze wortel schieten.
• Jaarlijks rondom wieden: Loop in het voorjaar de borders langs en verwijder jonge siergrasplantjes op plekken waar je ze niet wilt. Jong en klein zijn ze makkelijk uit de grond te trekken.

Een tuinpad door gras of langs een border met siergrassen ziet er prachtig uit, maar vraagt ook dat je de grenzen regelmatig bijhoudt. Siergrassen die over het pad hangen of erin groeien zijn na een seizoen van verwaarlozing ineens een flink werkje om terug te zetten.

Wanneer is gras eigenlijk niet de beste keuze?

Siergrassen werken fantastisch in veel tuinen, maar er zijn situaties waarbij je beter voor iets anders kunt kiezen. Weet je van tevoren dat een plek eigenlijk niet geschikt is, dan bespaar je jezelf een hoop gedoe en teleurstelling. Een vergelijkbare afweging geldt bij aquascaping gras, waarbij je ook goed moet kijken naar de juiste omstandigheden en verzorging voor het beste resultaat.

• Diepe schaduw onder naaldbomen: Hier wordt de grond erg zuur en droog. Zelfs Carex heeft het moeilijk. Overweeg mosplanten, varens of een bodembedekker zoals Pachysandra.
• Zeer kleine tuinen of balkons: In een mini-tuin van minder dan 20 vierkante meter kan zelfs een bescheiden siergras overheersen. Hier zijn één of twee kleine pollen als accent beter dan een border vol gras. Denk ook eens aan kruiden of vaste planten als alternatief.
• Drukbelopen plekken: Siergrassen zijn geen gazongrassen en lopen niet terug als mensen erop trappen. Zet ze nooit op een plek waar mensen regelmatig overheen lopen.
• Tuinen met veel schaduw én structuurloos oog: Als je tuin weinig licht heeft en je wil toch groen, kijk dan naar alternatieven zoals Heuchera, Liriope of bodembedekkers als Ajuga. Die geven meer kleur en zijn even laagonderhoud.
• Wateroverlast zonder drainage: Een siergras op een plek met chronische wateroverlast wordt altijd een mislukking, tenzij je kiest voor waterplanten-siergrassen. Los eerst de drainage op, of kies voor een andere beplanting.

Als je overweegt om een deel van je tuin juist van gras (gazon) te bevrijden en te vervangen door laaghoudbare beplanting, dan zijn siergrassen een uitstekende tussenstap. Ze geven een tuinidee met gras de natuurlijke uitstraling van een grasveld zonder al het maaien en bijhouden. En als je uiteindelijk wil snoeien en bijknippen als onderhoud, dan is het handig te weten dat tuin gras snoeien voor gazon en voor siergrassen op een compleet andere manier werkt.

Kortom: kies een soort die past bij de hoeveelheid zon, de vochthuishouding en de ruimte in je tuin, plant hem goed in met ruim startwater en mulch, knip hem eens per jaar terug in het vroege voorjaar, en hou de grenzen in de gaten. Meer is het eigenlijk niet. Siergrassen zijn precies zo eenvoudig als ze eruitzien.